ارتیزی عمیق دیده شده است دوم چشمه‌های آب گرم بسیاری از چشمه‌های آب گرم که در مقامات مختلفه بر سطح زمین دیده شده است بدو قسم منقسم است. آبنهائیکه از زمین براکینی می‌آیند و آبهائیکه از زمین براکینی نیستند. قسم ثانی در جائی دیده میشوند که در کوهها خطا یا شکستی واقع شده باشد خصوصا وقتیکه آن خطا در طبقه عمیقی واقع باشد و بهمین سبب احتمال کلی میرود که آب گرم مذکور ازین شکافها که آنرا خطاX نام نهعاده‌ایم از عمق زیاد ببالا می‌آید و حرارت آل مذکور بسبب همان عمق است.
سوم سنگهای ناری، تعداد و کثیر مخرجهای براکین یعنی کوههای آتش‌فشان که بر صفحه ارض پراکنده است و مواد مذاب ححجری که در مقدار کثیر از انها خارج میشود ازین خبرمیدهد که مرکز و منبع حرارت شدیدی همه جا در زیر سطح زمین موجود است ولی لاوا یعنی مواد مذاب حجری (که ما او را مهل خواهیم گفت) که از براکین موجوده خارج میشود جزو محقری از حجار ناریست که در قشر ارض همه جاوید میشوند و یقین است که اینها همه از اندرون ارض خارج شده‌اند.
چهارم ثقل اضافی کره ارض، ثقل اضافی شی وزن اوست بمقابله آب خالص که بدرجه (۶۰) از مقیسا الحراره فهرنهائیت باشد. ثقل اضافی کره ارض را بچندین
طرق مختلفه دریافت نموده‌اند و نتیجه‌اش بین پنج و شش و نیم است. ازین قرار باطمینان تمام میتوان گفت که کره ارض وزنا پنج یا شش برابر کره‌ایست که از آب خالص باشد. ثقل اضافی اکثر احجار بین دو نیم و سه است و کره ارض کو یا در سنگینی دوچندان این حجاریست که ابر سطح آن مشاهده میکنیم یعنی اگر کره ارض تماما از همین قسم احجار مرکب میبود و ضغط و عصری هم بر آنها وارد نشده بود نصف وزن حالیه‌اش میبود. ما میدانمی که از تاثیر قوه جاذبه زمین همین مواد بهمین درجه حرارت در طبقات اندرونی کره خیلی کثیف‌تر ازین خواهند بود که حالا بر سطحش مشاهده میشوند. پروفسر لئلی بیان کرده است که هوای جوی در عمق سی و چهار میل بکثافت و سنگینی آب خواهد شد و آب در عمق سیصد و شصت و دو میل هموزن زییق خواهد گردید. اینهم بیان کرده شده است که فولاد قریب بمرکز زمین بحدی منضغط خواهد شد که ربع جثه و حجم حالیه‌اش را خواهد داشت و بسیاری از احجار به ثمن جثه خود منضعظ خواهند شد. علمای هیئت میگویند که وسط کره ارض مجوف و خالی نیست بلکه هر قدر بمرکز قریب‌تر رسیم، کثافت اشیاء بیشتر میشود. ازین محففا ظاهر است که ثقل اضافی او دوچندان ثقل اضافی احجاریست که بر سطحش واقعند الا آنکه فرض کنیم که قوه منبطه اندرون کره موجود است که قابل بر دفع قوه منقبضه
X خطا یا شکست اصطلاحی مقرر کرده‌ایم برای مواقعی در کوهها یا طبقات زمین چنانکه گویا حصه‌ای از آن شکسته و پایین‌تر سریده است یا از حد خود بالاتر رفته است بیان این ذر موقع خود درین کتاب بیاید.
نمره هشتم
مفتاح الظفر
۱۱۶
جاذبه ارض است ولی ما هیچ قوه منبسطه را که غیر از حرارت باشد نمیدانیم.
خاتمه - از بیانات مذکوره بالا ظاهر است که ما را گریزی نیست بجز اینکه قبول کنیم که اندرون کره ارض حرارت شدید فوق‌العاده موجود است اگر ما فرض کنیم که این تزاید حرارت (متن ناخوانا) نیست هرچه فروتر رویم ترقی خواهد کرد که در معادن مشاهده شده است یا قدری کمتر یعنی یکدرجه برای هر صد فت یا پنجاه و سه درجه (۵۳) (متن ناخوانا) پس دور نیست که بدرجه حرارت بسیار شدیدی برسیم - در عمق سه میل از سطح ارض حرارت بدرجه (۲۱۲) خواهد رسید که نقطه غلیان آبست و در عمق (۵۰) پنجاه میل حرارت (۲۷۰۰) خواهد بود که نقطه ذوب فولاد است و اگر بعمق صد میل رسیم حرارت (۵۰۰۰) خواهد بود و این بیشتر از هر حرارتی است که بر سطح ارض ما از آن واقف هستیم -
این ضرور نیست که ما فرض کنیم که در واقع حرارت بهمین نسبت جانب مرکز در تزاید است و اینهم لازم نیست خیال کنیم که موادیکه در آنعمق واقعند بهمان درجه حرارت ذوب شوند که سطح زمین میشوند زیرا که مقدار عصر و فشاریرا که از مواد بالائی خود متحمل میشوند ممکن است که با وجود آن حرارت هم مواد زیرین در حالت جمود و سلاوت باشند.
و در حقیقت هیچ چیزی متعلق بحالات اندرونی ارض
معلوم نیست و هم دلیلی بجهة قیاس غیر از آن داریم که در بیانات بالا مذکور شد - (باقیدارو)
(وحدت جنسیت)
(متن ناخوانا) عشیره و قبیله و طائفه که روح حیاتی این مبارک وحدت را ضعیف و قوت نشو و نمایش را کم کنند چگونه در میدان مذلت و حاکساری و در بید وحشت و دهشت و ناهنجاری خواهند ماند و چسان در تنگناهای حیرت و پریشانی و پرتگاههای شقاوت و بدبختی و گردنه‌های هلاک پرتاب و نیست خواهند شد و همیشه در زیر دستی همگان و حکم برداری همسران از قبائل و عشائر دیگر و فراهم آوری آرزوی بیگانگان باید کوشند و رام و پستی و نائت و ذلت و (متن ناخوانا) خواهند ماند تا اندک اندک افراد مجتمعه این وحدت و آحاد مولف این اتحاد رو به تفرقه و میل متلاشی نماید و یکان یکان اجزاء و اعضای این هیئت نوعیه جزو عشائر و قبایل دیگر گردد و روز بروز این شر ذمه را در نظرها سست سازد و بمرور ایام نام و نشانی از اوشان باقی نگذارد تا معدوم صرف نماید و اسامی‌شانرا از دفتر هستی کم کند و چون این اتحاد (متن ناخوانا) شود وحدت بیتیه را دوامی نماند و چون وحدت بیتیه را استواری کم گردد، اجزای مختلف متباینه متضاده الحرکة و الصوریکه مجتمع و مرکب در انسان واحد که عبارت از وحدت شخصیه است، لابدا رو متلاشی و تفرقه آرد و باعث نابودی
