یکم و هشتم و پانزدهم و بیست و دوم هر ماه طبع و تزیع میشود.
بیست و دوم نوامبر ماه انگلیسی سنه ۱۸۹۸ م
مطابق هفتم شهر رجب المرجب سنه ۱۳۱۶ هـ
سال دوم
بنام خسرو گیتی (مظفرالدین) شاه
۱۳۱۵
مفتاح الظفر
۱۸۹۸
سنه هزار و هشتصد و نود و هفت م
(صفحه صد و سیزدهم)
اداره خریدار کم از ششماهرا قبول نخواهد کرد
(شرح بدل ابونه سالیانه)
هندوستان و برمه و خلیج فارس - ده (۱۰) روپیه
ممالک محروسه ایران و افغانستان - سی و پنج (۳۵) قران
چین و ژاپون و روسیه و اروپا - بیست و پنج (۲۵) فرانک
ممالک عثمانی از عراق و مصر و غیره - ۵ مجیدی
این روزنامه ملی کلیه، بحثش فقط علمیست، نسخه هر یک مقاله سیاسی و بعضی اخبارات مفیده از صنایع بدیعه و غیره مذاکره خواهد شد، مقالات علمیه و مضامین حکمیه بنام نویسنده طبع و نشر خواهد گردید
(فلسفه طبیعی)
(۲۲) طبایع متمیزه قوا - در هر قوتی سه چیز را باید مشخص کرد اول مقام یا نقطه استعمال قوت - دوم سمت عمل قوت سوم شدت قوة - مقام استعمال قوه آن نقطه است که بر آن نقطه قوه عمل میکند - مثلا در شکل (۷) ریسمانی بکشتی بر نقطه آ بسته شده است - پس این نقطه را مقام یا نقطه استعمال قوه خواهند گفت. سمت عمل آن قوه خط مستقیمی است که نقطه استعمال در آن سمت عمل میکند. در شکل (۷) ریسمان آب سمت عمل اینقوه را ظاهر میسازد.
(شکل ۷)
شدت قوه آن قدرت یا مقداری است که متناسب معیار معینی قرار داده شده است. از همین شکل (۷) ظاهر است
که اسبی آن شکتی را میکشد که خم بزرگی در آن نهاده شده است و اسب مذکوره قوه معین المقداری برای کشیدن آن کشتی بکار میبرد - اگر وزن بار کشتی دوچندان یا سه چندان آنچه هست میبود، برای کشیدنش نیز دو چندان یا سه چندان آن قوه در بایست بود. (۲۳) تخمین قوه - دینمو میتر - قوه را که محرکی از راندن یا کشیدن جسمی بوجود می‌آورد آنقوه را بذریعه تعداد ارطان تخمین میتوان کرد که قابل اظهار همانقدر راندن با کشیدن باشد. مثلا میگوئیم که فلان قوه (۴۰) یا (۵۰) رطل است مراد ما از این مقوله این نیست که بجای آن قوه اگر چهل یا پنجاه رطل وزن بکار بریم از آن نیز همان نتیجه بظهر خواهد رسید. وزنی را که از آن شدت قوه ظاهر شود و بذریعه آله مشخص میتوان کرد که او را دینمو میتر یعنی مقیاس الحرکه خوانند. اقسام این آله بسیار است ولی سهل ترین همه آنست
نمره هشتم
مفتاح الظفر
۱۱۴
که در شکل هشتم نموده شده است شکل (۸)
و این آله مرکب از فنر زاویه نمائی است از فولاد - بر انتهای ساق ب قوسی ن از آهن نصب است که از سوراخی بر انتهای ساق آ میگذرد و باین ساق آ نیز قوس م نصب است که به همانهج از ساق ب میگذرد - بر منتهای دیگر قوس م قلابی نصب کرده‌اند و بر منتهای دیگر قوس ن حلقه = و بر قوس ن پیمانه ساخته‌اند که از آن پیمانه اوزان مختلفه تا بحد معینی ظاهر میشود - و طریقه ساختن آن پیمانه حسب مندرجه ذیل است-
این آله را بحلقه بالائی بسقف خانه می‌آویزند و اوزان یک و دو و سه و چهار و غیره رطل را بقلاب زیرین آویزان میکنند - ساق ب که با قوس ن محکم گرده شده است، بجای خود خواهد ماند ولی ساق آ بسبب ثقل اوزان مختلفه که بقلاب قوس م آویخته شده‌اند فرود خواهد آمد این بار را کم کم زیاده میکنند و بر قوس ن خطی نشان میکنند که از ان خط وزن یک و دو و سه و غیره رطل ظاهر میشود - لیکم در این کار احتیاط مزید ضروری است.
شکل (۹)
تا از حد شکست فنر تجاوز کرده نشود،هرگاه بخواهیم این آله را برای پیمودن قوتها استعمال کنیم - یعنی تخمین کنیم مثلا قوه
را که برای کشیدن باری ضروریست چنانکه در شکل (۹) نموده شده است - قلاب ملحقه قوس م را بآن بار وصل میکنیم و حلقه ملحقه قوس ن را بدست گرفته میکشیم تا وقتیکه آن بار حرکت کند - اگر حالا بر تقاطع قوس ن و ساق آ نظر کنیم مقدار وزن بر آن ظاهر خواهد شد که چند رطل برای کشیدن آن بار در بایست بود.
چون قوای را یکبار بذریعه اوزان تخمین و اندازه کردیم پس شدت آنها را بذریعه خطوط نیز ظاهر میتوان کرد که در سمت عملشان ممتداند - بیدن غرض برین خط سمت عمل از نقطه عمل طولی را نشان کنند که تعداد ارطال قوه از آحاد طول ظاهر شود - مثلا در شکل (۷) قوه کشیدن بار پانزده رطل است و خط آ ب را از نقطه آ پانزده آحاد طول گرفته‌ایم - پس کار اسب را در کشیدن این بار بخط آ ل ظاهر نموده‌ایم که هم سمت عمل را مینماید و هم شدت قوه را ظاهر میسازد - (باقیدارو)
(جیالوجی - علم الارض)
در چاههای بسیار عمیق نیز دیده شده است که حرارت آب با تحقیقات مسبوق الذکر مطابقت دارد - قریب شهر پاریس چاه عمیقی کندند که عمقش هزار و هشتصد فت است بغرض اینکه آبیکه برآید همیشه بیکدرجه معین مخصوصی گرم باشد و آبیکه بر آمد هشتاد و دو درجه (۸۲) گرم بود و این بقدر (۲۲) بیست و دو درجه از اوسط حرارت سطح زمین تحت پاریس بیشتر است. اینقسم نتایج همیشه در چاههای
نمره هفتم
مفتاح الظفر
۱۱۵
ارتیزی عمیق دیده شده است دوم چشمه‌های آب گرم بسیاری از چشمه‌های آب گرم که در مقامات مختلفه بر سطح زمین دیده شده است بدو قسم منقسم است. آبنهائیکه از زمین براکینی می‌آیند و آبهائیکه از زمین براکینی نیستند. قسم ثانی در جائی دیده میشوند که در کوهها خطا یا شکستی واقع شده باشد خصوصا وقتیکه آن خطا در طبقه عمیقی واقع باشد و بهمین سبب احتمال کلی میرود که آب گرم مذکور ازین شکافها که آنرا خطاX نام نهعاده‌ایم از عمق زیاد ببالا می‌آید و حرارت آل مذکور بسبب همان عمق است.
سوم سنگهای ناری، تعداد و کثیر مخرجهای براکین یعنی کوههای آتش‌فشان که بر صفحه ارض پراکنده است و مواد مذاب ححجری که در مقدار کثیر از انها خارج میشود ازین خبرمیدهد که مرکز و منبع حرارت شدیدی همه جا در زیر سطح زمین موجود است ولی لاوا یعنی مواد مذاب حجری (که ما او را مهل خواهیم گفت) که از براکین موجوده خارج میشود جزو محقری از حجار ناریست که در قشر ارض همه جاوید میشوند و یقین است که اینها همه از اندرون ارض خارج شده‌اند.
چهارم ثقل اضافی کره ارض، ثقل اضافی شی وزن اوست بمقابله آب خالص که بدرجه (۶۰) از مقیسا الحراره فهرنهائیت باشد. ثقل اضافی کره ارض را بچندین
طرق مختلفه دریافت نموده‌اند و نتیجه‌اش بین پنج و شش و نیم است. ازین قرار باطمینان تمام میتوان گفت که کره ارض وزنا پنج یا شش برابر کره‌ایست که از آب خالص باشد. ثقل اضافی اکثر احجار بین دو نیم و سه است و کره ارض کو یا در سنگینی دوچندان این حجاریست که ابر سطح آن مشاهده میکنیم یعنی اگر کره ارض تماما از همین قسم احجار مرکب میبود و ضغط و عصری هم بر آنها وارد نشده بود نصف وزن حالیه‌اش میبود. ما میدانمی که از تاثیر قوه جاذبه زمین همین مواد بهمین درجه حرارت در طبقات اندرونی کره خیلی کثیف‌تر ازین خواهند بود که حالا بر سطحش مشاهده میشوند. پروفسر لئلی بیان کرده است که هوای جوی در عمق سی و چهار میل بکثافت و سنگینی آب خواهد شد و آب در عمق سیصد و شصت و دو میل هموزن زییق خواهد گردید. اینهم بیان کرده شده است که فولاد قریب بمرکز زمین بحدی منضغط خواهد شد که ربع جثه و حجم حالیه‌اش را خواهد داشت و بسیاری از احجار به ثمن جثه خود منضعظ خواهند شد. علمای هیئت میگویند که وسط کره ارض مجوف و خالی نیست بلکه هر قدر بمرکز قریب‌تر رسیم، کثافت اشیاء بیشتر میشود. ازین محففا ظاهر است که ثقل اضافی او دوچندان ثقل اضافی احجاریست که بر سطحش واقعند الا آنکه فرض کنیم که قوه منبطه اندرون کره موجود است که قابل بر دفع قوه منقبضه
X خطا یا شکست اصطلاحی مقرر کرده‌ایم برای مواقعی در کوهها یا طبقات زمین چنانکه گویا حصه‌ای از آن شکسته و پایین‌تر سریده است یا از حد خود بالاتر رفته است بیان این ذر موقع خود درین کتاب بیاید.
نمره هشتم
مفتاح الظفر
۱۱۶
جاذبه ارض است ولی ما هیچ قوه منبسطه را که غیر از حرارت باشد نمیدانیم.
خاتمه - از بیانات مذکوره بالا ظاهر است که ما را گریزی نیست بجز اینکه قبول کنیم که اندرون کره ارض حرارت شدید فوق‌العاده موجود است اگر ما فرض کنیم که این تزاید حرارت (متن ناخوانا) نیست هرچه فروتر رویم ترقی خواهد کرد که در معادن مشاهده شده است یا قدری کمتر یعنی یکدرجه برای هر صد فت یا پنجاه و سه درجه (۵۳) (متن ناخوانا) پس دور نیست که بدرجه حرارت بسیار شدیدی برسیم - در عمق سه میل از سطح ارض حرارت بدرجه (۲۱۲) خواهد رسید که نقطه غلیان آبست و در عمق (۵۰) پنجاه میل حرارت (۲۷۰۰) خواهد بود که نقطه ذوب فولاد است و اگر بعمق صد میل رسیم حرارت (۵۰۰۰) خواهد بود و این بیشتر از هر حرارتی است که بر سطح ارض ما از آن واقف هستیم -
این ضرور نیست که ما فرض کنیم که در واقع حرارت بهمین نسبت جانب مرکز در تزاید است و اینهم لازم نیست خیال کنیم که موادیکه در آنعمق واقعند بهمان درجه حرارت ذوب شوند که سطح زمین میشوند زیرا که مقدار عصر و فشاریرا که از مواد بالائی خود متحمل میشوند ممکن است که با وجود آن حرارت هم مواد زیرین در حالت جمود و سلاوت باشند.
و در حقیقت هیچ چیزی متعلق بحالات اندرونی ارض
معلوم نیست و هم دلیلی بجهة قیاس غیر از آن داریم که در بیانات بالا مذکور شد - (باقیدارو)
(وحدت جنسیت)
(متن ناخوانا) عشیره و قبیله و طائفه که روح حیاتی این مبارک وحدت را ضعیف و قوت نشو و نمایش را کم کنند چگونه در میدان مذلت و حاکساری و در بید وحشت و دهشت و ناهنجاری خواهند ماند و چسان در تنگناهای حیرت و پریشانی و پرتگاههای شقاوت و بدبختی و گردنه‌های هلاک پرتاب و نیست خواهند شد و همیشه در زیر دستی همگان و حکم برداری همسران از قبائل و عشائر دیگر و فراهم آوری آرزوی بیگانگان باید کوشند و رام و پستی و نائت و ذلت و (متن ناخوانا) خواهند ماند تا اندک اندک افراد مجتمعه این وحدت و آحاد مولف این اتحاد رو به تفرقه و میل متلاشی نماید و یکان یکان اجزاء و اعضای این هیئت نوعیه جزو عشائر و قبایل دیگر گردد و روز بروز این شر ذمه را در نظرها سست سازد و بمرور ایام نام و نشانی از اوشان باقی نگذارد تا معدوم صرف نماید و اسامی‌شانرا از دفتر هستی کم کند و چون این اتحاد (متن ناخوانا) شود وحدت بیتیه را دوامی نماند و چون وحدت بیتیه را استواری کم گردد، اجزای مختلف متباینه متضاده الحرکة و الصوریکه مجتمع و مرکب در انسان واحد که عبارت از وحدت شخصیه است، لابدا رو متلاشی و تفرقه آرد و باعث نابودی
نمره هشتم
مفتاح الظفر
۱۱۷
هر انسان کرد - چون در حقیقت تکریم باعث دوام و بقای هر یکی از آحاد آن مبارک وحدت و سبب ترقی هر عشیره و قبیله این میمون اتحاد است. هر یک ازین وحدت اربعه خصوص وحدت عشیره و قبیله را گاهی کمال و ثبات و قوام و \ایداری استوار گردد که \ایه و مایه و عمود محکم متقن اتحاد بزرگ و وحدت عالی و یگانگی فاضل یعنی وحدت کلام را آن ملت و امت نیکو استوار دارند چون (متن ناخوانا) معرفت و (متن ناخوانا) دانش و (متن ناخوانا) در ازمان ماضیه و احوال امم سابقهع و حال نظر اندازیم سبب صعود هر قوم و باعث عروج هر ملتا و علت ترفع مدارج هر امت را خالی از اتحاد دین و وحدت کلام نخواهیم دید. این دو مبارک اتحاد است که انسانرا بمدارج انسانیت و ذولی العقول را بمراتب آدمیت میرساند بواسطه برکت این دو میمون وحدت است که سوق میدهد قبایل متعدده مختلفه المقاصد و عشایر متکثره متباعدة الاغراض را در تخت لوای واحد و متفرق و منشتت قوی وجوارح متنوعه مختلفه الحرکه و متباعدة الصور را در تعاون. و تظاهر و توارز و تکالیف یکدیگر میدارد و آرزو و شهوات نوع نوع و رنگ رنگ آن مختلف افراد را بیک مقصد میکشاند همه را در جذب و جلب مفاید عمومیه و رفع و دفع مفائد نوعیه متفق الکمله میکرداند. و در تحت لوای ابهت و سروری شامل میکرداند و در سعادت تامه و رفاهیت عامه و خاصه هزارها اجنبی را
یک دل و یکزبان و یکجبهه میکرداند و صدها نهالهای خوشیده نفاق افراد امم و قبائل و عشائر را بآب زندگانی اتحاد زندگی می‌بخشد و بوستان عروج و صعود هیئت اجتماعیه انسانرا سرسبز و شاداب میدارد - درین سفلی عالم آنچه تعمق و تفو ورزیم و بعین بصیرت درین مایه کون و فساد نگریم و وسایط در روابطیکه حوزه و دائره‌اش افضی و اوفر و بهتر و بالاتر بجهة ترقی جماعت و آسایش آحاد و فراهم‌آوری ضروریات و مهیا نمودن لوازم مایحجتاج حیات ازین دو در شاهوار باشد نیابیم که امم متنوعه و ملل مختلفه و قبائل کثیره و عشائر عدیده را مربوط و مشغول و متحد و متفق بایکدیگر نماید تامل کن چگونه انسان بواسطه وحدت کلام و احاد دین از وحدت قبیله و عشیره و یگانگی و الفت و قرابت بلیتیه و اتحاد و امتزاج در گذرمیشود و ترک آرزو و خواهش و لذائذ و شتهیات خود که توپ و تیپ ناپلیان جلوگیرش نتواند کرد میگوید دانسته جان گرامی و عمر عزیز خویش را فدای آن اتحاد و قربان آن وحدت میسازد و (متن ناخوانا) وحدت و متحدین اتحاد خود را همیشه زندگی جاوید می‌بخشد آنچه مشاهده رود صاین و زاجر و مانع و نگاهداری بواسطه هیئت اجتماعیه انسان در ارتکاب افعال شنیعه ناستوده و خصال ذمیمه ناپسندیده و آرزو و شهوات و خواهش که هر یک بر (متن ناخوانا) بهتر و نیکوتر ازین دو مبارک وحدت نیابیم و آنچه تامل کنیم
نمره هشتم
مفتاح الظفر
۱۱۸
(حرکت زمین از روی شرع و هیئت)
از جمله آیات فرقانی که دلالت قوی بر حرکت زمین دارد در سوره مبارکه فرقان است الم تر الی ربک کیف مدذ الظل و لو شاء لجعله ساکنا، بعضی از مفسران بموجب عبارت ذیل و یا بعارتیکه در معنی مرادف با اوست نیز تفسیر نموده‌اند درین مقام با بطریق اشاره ذکر میکنیم که اگر کسی طالب باشد رجوع بکتب تفاسیر شیعه و سنی نموده علی التفصیل ملاحظه فرماید در تفسیر منهج الصادقین که از تفاسیر معتبره شیعه و بزربان فارسی و محل وثوق علمای اعلام است پس از تفاسیر چند و معانی و تاویلات عدیده مینویسد که (وجهی دیگر در معنی آیه آنست که نمیبینی که خدای تو چگونه بکشید سایه را در وقتیکه بنا کرد آسمان را همچه قبه بدون نیرو کشید زمین را در تحت آن پس این قبه سایه خود را بر زمین افکند و اگر خدا خواستی او را ساکن گردانیدی تا هم برآن حالت ماندی تا جایئیکه میفرماید که نزد بعضی مراد طل زمین است و در همان تفسیر در همان مقام مینویسد که شاید شهر قبضناه قبضا یسیرا که راجع بآن آیه است مراد از قیامت باشد) با اینکه ذهن علمای اعلام طاب الله ثراهم درین مسئله جدید القبوت ابدا متوجه حرکت زمین نبود و چون بعضی از آیات فرقانی صراحة دلالت بر حرکت ارض میفرماید بطریق اشاره بیان فرموده‌اند باری اگر معنی ظل را زمین بگیریم دو معنی استنباط خواهد شد، یکی مد بمعنی بسط و دیگری مد بمعنی کشیدن که حرکت باشد.
(متن ناخوانا) که آیا نمیبینی خداوند تبارک و تعالی چگ.نه بسط داده زمین را درین مقام بسط بدین واسطه صحیح نمی‌آید که لوشاء لجعله ساکنا دال است بر کشیدن یعنی حرکت ضد سکون پس معنی آیه شریفه این میتواند شد که آیا نمیبینی که خداوند تبارک و تعالی چگونه زمین را میکشد و در حرکت میدارد و اگر خواست خداوند بود هر آینه ساکن میکرد زمین را ثم جعلنا الشمس دلیلا بعد از آن قرار داد خداوند آفتاب را راه‌نمای حرکت او چون حرکت کره ارض از روی نظام شمسی بکرد آفتاب است یعنی قوه جذب آفتاب را خداوند علت حرکت او قرار داد تا بگرد کره شمس بگردد بعداز آن میفرماید ثم قبضناه قبضا یسیرا بموجب بسیاری از تفاسیر این آیه مبارکه کنایه بقیامت است یعنی روز قیامت حرکت زمین را در کمال سهولت قبض میکنیم چون حرکت زمین بواسطه جذب کره آفتابست و بموجب آیات صحیحه روز قیام کوه و زمین مثل چنبه زده شده در هوا ننمودار خواهد بود و میتوان گفت که از قبض هم سلب قوه جاذبه آفتاب مرادست که پیش قدرت الهی دشوار نیست و اگر معنی کیف مد الظل را کشیدن و حرکت سایه زمین بگیریم و زمین را محذوف تصور کنیم نیز مطابق با هیئت است اگر چه ظل تابع ذی‌ظل است یعنی بدون تحرک ذی‌ظل ظل متحرک نخواهد شد بعد از آنیکه ظل را ما متحرک بگوئیم دلالت کافی بر حرکت ذی‌ظل خواهد کرد بلکه بسط کلام مورث حشو است (باقیدارو)
