راهنما:همکاری
به سورسکال خوش آمدید!
سورسکال، کتابخانه آزاد اسناد و متون تاریخی اسلامیکال، بستری برای گردآوری، دیجیتال‌سازی، بازنویسی، نمونه‌خوانی و انتشار آزاد میراث مکتوب است. هدف ما این است که کتاب‌ها، روزنامه‌ها، نشریات، نسخه‌های خطی و دیگر اسناد تاریخی، علاوه بر تصویر اصلی، به‌صورت متن قابل مطالعه، جست‌وجو و استفاده در دسترس همگان قرار گیرند.
این هدف بدون مشارکت داوطلبانه کاربران امکان‌پذیر نیست. هر کاربر، حتی بدون دانش تخصصی در تاریخ یا نسخه‌شناسی، می‌تواند در حفظ و دسترس‌پذیرکردن میراث مکتوب سهیم باشد.
چرا همکاری در سورسکال اهمیت دارد؟
[ویرایش مبدأ]بخش بزرگی از میراث مکتوب در قالب تصاویر اسکن‌شده یا فایل‌های PDF نگهداری می‌شود. اگرچه این تصاویر امکان مشاهده نسخه اصلی را فراهم می‌کنند، اما متن آن‌ها همیشه قابل جست‌وجو، نسخه‌برداری یا استفاده در پژوهش‌های دیجیتال نیست.
در سورسکال تلاش می‌کنیم این محدودیت را برطرف کنیم. کاربران با مراجعه به تصویر هر برگ، متن آن را بازنویسی و با نسخه اصلی مقابله می‌کنند. حاصل این همکاری، متونی است که ضمن حفظ ارتباط با سند تاریخی، برای مطالعه و پژوهش در دسترس قرار می‌گیرند.
چگونه می‌توانم همکاری کنم؟
[ویرایش مبدأ]برای مشارکت در سورسکال، ابتدا حساب کاربری ایجاد کنید یا وارد حساب خود شوید. ثبت‌نام و مشارکت در سورسکال رایگان است.
فعالیت‌های داوطلبانه در چند زمینه انجام می‌شوند:
۱. بازنویسی متن اسناد
[ویرایش مبدأ]یکی از مهم‌ترین فعالیت‌ها، تبدیل متن موجود در تصاویر اسناد به متن دیجیتال است.
برای این کار:
- یکی از اسناد موجود در سورسکال را انتخاب کنید.
- وارد صفحه «فهرست» سند شوید.
- یکی از برگ‌هایی را که هنوز بازنویسی نشده یا نیازمند اصلاح است، باز کنید.
- متن موجود در تصویر را با دقت بخوانید و در بخش ویرایش وارد کنید.
- متن را با تصویر اصلی مقابله و اشتباه‌های احتمالی را اصلاح کنید.
- تغییرات خود را ذخیره کنید.
توجه: هدف، بازنویسی وفادارانه متن تاریخی است، نه بازنویسی آن به زبان امروزی. ساختار، واژگان و ویژگی‌های اصلی متن باید تا حد امکان حفظ شوند.
۲. نمونه‌خوانی و تصحیح متن
[ویرایش مبدأ]متن‌هایی که پیش‌تر بازنویسی شده‌اند، ممکن است همچنان دارای اشتباه باشند؛ به‌ویژه در اسناد قدیمی که با خط‌های دشوار یا کیفیت تصویری پایین منتشر شده‌اند.
در نمونه‌خوانی، کاربر متن دیجیتال را با تصویر اصلی سند مقایسه می‌کند و مواردی مانند اشتباه‌های تایپی، افتادگی واژه‌ها، خوانش نادرست کلمات و مشکلات قالب‌بندی را اصلاح می‌کند.
هرچه تعداد برگ‌های نمونه‌خوانی‌شده افزایش یابد، اعتبار و قابلیت استفاده از متن دیجیتال بیشتر می‌شود.
۳. بررسی و تأیید برگ‌ها
[ویرایش مبدأ]در نظام نمونه‌خوانی سورسکال، برگ‌ها می‌توانند وضعیت‌های متفاوتی داشته باشند که نشان‌دهنده میزان پیشرفت کار روی متن آن‌هاست.
کاربران می‌توانند با توجه به وضعیت هر برگ، در تکمیل و اصلاح آن مشارکت کنند. برگ‌های نمونه‌خوانی‌شده نیز پس از بررسی مستقل توسط کاربر دیگری که دسترسی لازم را دارد، قابل تأیید هستند.
این فرایند کمک می‌کند متون منتشرشده با دقت بیشتری به نسخه اصلی وفادار بمانند.
۴. قالب‌بندی متون تاریخی
[ویرایش مبدأ]در بسیاری از اسناد، به‌ویژه روزنامه‌های قدیمی، ساختار صفحه بخشی از هویت تاریخی اثر است.
برای مثال، یک روزنامه ممکن است دارای چند ستون، تیترهای بزرگ، خطوط جداکننده، جدول‌ها و بخش‌های مستقل باشد.
کاربران آشنا با ویکی‌نویسی می‌توانند در تنظیم عنوان‌ها، پاراگراف‌ها، ستون‌ها، جدول‌ها و دیگر عناصر ظاهری کمک کنند تا متن دیجیتال علاوه بر خوانایی، تا حد امکان ساختار سند اصلی را حفظ کند.
۵. شناسایی و معرفی منابع
[ویرایش مبدأ]اگر به کتاب، روزنامه، مجله، سند یا نسخه تاریخی مناسبی دسترسی دارید که انتشار آن از نظر حقوقی مجاز است، می‌توانید آن را برای افزودن به سورسکال پیشنهاد کنید.
در معرفی منابع، اطلاعاتی مانند عنوان، پدیدآورنده، تاریخ انتشار، محل انتشار، مشخصات نسخه و نشانی منبع تصویری اهمیت دارند.
پیش از بارگذاری هر اثر، لازم است وضعیت حق نشر و مجوز انتشار آن بررسی شود.
مراحل تبدیل یک سند به متن دیجیتال
[ویرایش مبدأ]فرایند آماده‌سازی اسناد در سورسکال معمولاً شامل مراحل زیر است:
- گردآوری و ثبت: شناسایی سند و فراهم‌کردن نسخه تصویری مناسب.
- فهرست‌نویسی: ثبت مشخصات اثر و ایجاد صفحه فهرست.
- بازنویسی: تبدیل محتوای تصویری برگ‌ها به متن دیجیتال.
- نمونه‌خوانی: مقابله متن بازنویسی‌شده با تصویر اصلی.
- تأیید: بررسی مستقل صحت متن برگ‌ها.
- انتشار و دسترس‌پذیری: ارائه متن در صفحه اصلی اثر، همراه با امکان مراجعه به صفحات سند.
بسته به نوع و وضعیت سند، برخی مراحل ممکن است به‌صورت هم‌زمان یا با ترتیب متفاوت انجام شوند.
اصول مهم همکاری
[ویرایش مبدأ]برای حفظ کیفیت و اعتبار منابع سورسکال، رعایت اصول زیر ضروری است:
- وفاداری به سند: متن باید بازتاب‌دهنده محتوای نسخه اصلی باشد. از تغییر خودسرانه واژگان، حذف مطالب یا بازنویسی تفسیری خودداری کنید.
- پرهیز از حدس‌زدن: اگر خواندن واژه‌ای دشوار است، از جایگزین‌کردن آن با واژه‌ای حدسی بدون مشخص‌کردن تردید خودداری کنید.
- حفظ ساختار اثر: عنوان‌ها، پاراگراف‌ها، جدول‌ها و تقسیم‌بندی‌های مهم متن را تا حد امکان حفظ کنید.
- رعایت حقوق نشر: فقط آثاری را بارگذاری کنید که انتشار آن‌ها از نظر حق نشر و مجوزهای مربوط مجاز باشد.
- ارجاع به نسخه اصلی: در موارد اختلاف یا ابهام، تصویر سند مبنای اصلی بررسی و اصلاح متن است.
- همکاری محترمانه: اصلاح و بررسی ویرایش‌ها بخشی طبیعی از کار جمعی است. درباره اختلاف‌های محتوایی یا خوانش متن، از صفحه بحث استفاده کنید.
نمونه‌ای از همکاری در سورسکال
[ویرایش مبدأ]یکی از مجموعه‌های تاریخی موجود در سورسکال، روزنامه وقایع اتفاقیه است.
این روزنامه از منابع مهم تاریخ مطبوعات ایران به شمار می‌رود و مطالعه آن می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره رویدادهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوره قاجار فراهم کند.
در سورسکال، نسخه‌های تصویری شماره‌های این روزنامه در دسترس قرار می‌گیرند تا کاربران بتوانند در بازنویسی و نمونه‌خوانی مطالب آن مشارکت کنند.
برای آشنایی با ساختار اسناد، می‌توانید از پیوندهای زیر استفاده کنید:
با انتخاب یک برگ، می‌توانید تصویر اصلی را مشاهده کنید و با محیط بازنویسی و نمونه‌خوانی آشنا شوید.
آیا برای همکاری به تخصص نیاز دارم؟
[ویرایش مبدأ]خیر. بسیاری از فعالیت‌های سورسکال، به‌ویژه اصلاح اشتباه‌های تایپی و بازنویسی متون خوانا، به دانش تخصصی نیاز ندارند.
البته در زمینه‌هایی مانند خواندن خطوط قدیمی، تشخیص واژگان تاریخی، بررسی نسخه‌های خطی و تصحیح متون دشوار، آشنایی تخصصی می‌تواند بسیار سودمند باشد.
پیشنهاد می‌کنیم اگر تازه‌کار هستید، فعالیت خود را از برگ‌های خواناتر آغاز کنید و به‌تدریج سراغ اسناد پیچیده‌تر بروید.
اگر با مشکلی مواجه شدم چه کنم؟
[ویرایش مبدأ]اگر درباره خوانش یک واژه، شیوه قالب‌بندی، مشخصات سند یا درستی یک ویرایش تردید دارید، می‌توانید موضوع را در صفحه بحث مرتبط مطرح کنید.
در مسائل مربوط به محتوای یک برگ، بهتر است از صفحه بحث همان برگ یا صفحه مرتبط با اثر استفاده شود تا سایر مشارکت‌کنندگان نیز بتوانند موضوع را بررسی کنند.
از همین امروز آغاز کنید
[ویرایش مبدأ]هر برگ بازنویسی‌شده، هر اشتباه اصلاح‌شده و هر سند تازه‌ای که با رعایت حقوق نشر در دسترس قرار می‌گیرد، گامی در مسیر حفظ و گسترش دسترسی به میراث مکتوب است.
برای شروع، یکی از آثار موجود را انتخاب کنید و در بازنویسی یا نمونه‌خوانی برگ‌های آن سهیم شوید.
در سورسکال، میراث مکتوب با همکاری همگان زنده و دسترس‌پذیر می‌ماند.